Trading Places: Learning how to bring a journalistic approach to video

— Vietnamese below —

Trading Places was something a little different for the RICE team. We’ve done plenty of documentary style videos as part of the Young Saigon series and elsewhere. It’s always been important to our team to get close to a subject, build a personal relationship and give an honest representation of them. Check out Bao Bao The Skater.

Trading Places however is about three buildings. Three buildings with tens of people living in them. So we had a new challenge: how do we get to know these places as intimately as you know a person in order to share their stories fairly and honestly?

Teaming up with Saigoneer gave us a chance to learn a journalistic approach to storytelling and a method for digging into the subject effectively. We’re going to share some of the things we’ve learned along the way.

We initially came up with the idea because we were interested in how the buildings had been a witness to history, the tension between the residents and the businesses and the popularity of the old buildings among young Vietnamese. As the project developed we realized there were several important functions to the series: telling personal stories, creating histories, and documenting a culture that is likely to disappear in the near future. This all informed our approach.


Knocking on doors

The first step, of course, is rigorous research.

The easiest way to find out about life in a building, it’s living and breathing culture, is to ask the people who live there, so we started knocking on doors. Actually we left no door un-knocked. We knew if we missed one, we might miss something special and we became used to being surprised. Often, the one door at the end of the corridor that we were certain would lead to nowhere, would open up the whole history of the place and create new leads.

We started out nervously, apprehensive about how people would respond to us, but following the lead of our partners at Saigoneer we quickly learned the ropes. By the end of the series we had become seasoned interviewers and had found a way to approach people and build a trusting connection within a short space of time.

At first we had a kind of script: as they opened the door Nguyen would tell them that Lilly was her foreigner friend who was interested about the building and that I wanted to ask some questions. This was a quick and easy way to break the ice, put them at ease about the unusual presence of a foreigner and create a way for Nguyen to strike up a conversation.  


Building a Relationship

The most important thing at first, is to build a relationship so we left the cameras and the crew behind and started with our own curiosity. We simply asked questions and saw where they led us.

You usually know if people are willing to share their stories quite early on, because those who do start to sing. If someone shared their stories and they had warmed to us, we would introduce the video project and ask if they would meet with us again.

We found that it only took one person to open up the whole building, whether it was Co Ha who was the building manager at Ton That Dam and introduced us to several families or Co Thanh Ha who was on the building committee at Nguyen Hue and told us about all the remaining residents or () at Ly Tu Trong whose personal history was tied up with the building. They all had something in common, they also had a love of the building and passion to share and preserve the stories.

We went back every week for a few weeks sometimes on multiple visits, getting to know the residents and getting more and more chapters of their story and the building’s history.


Secondary research

As well as ‘on the ground’ research we went through all the other sources available to us. There were plenty of articles on the popularity of the buildings but not much written about their histories.

As such, we connected with local Historian Tim Doling who became an invaluable resource and who told us that most knowledge of the buildings came from verbal histories, not much had been written down. This meant there were a lot of urban myths surrounding these buildings which added a new layer mystique. It also meant that we had to turn to more unconventional sources like Marcelino Truong’s Such a lovely Little War’: an autobiographical graphic novel featuring the building as his early childhood home. From the book we could see that the back side of the building was the servants quarters just as one of the residents had heard from the building’s ‘elders.’


Editorial approach

We then had the task of crafting a specific angle for each building. We didn’t want to tell the same story three times so we listened to what we had heard and decided on what was most important to each building. The Saigoneer helped us to come up with an editorial angle.

For example, at Ton That Dam there is a very harmonious relationship between the residents and the shop owners and we found that there was this family at the heart of it all. As such the video became about those relationships. Alternatively, Nguyen Hue is a much more contested space. Because it’s so symbolic to Saigon, the building is caught up in the rapid modernization of downtown District 1, so that issue became the centre of the story.

We got that brilliant soundbite from Co Thanh Ha who said, “Does the fact that every generation harbors so much nostalgia for the past mean that society is not progressing?” This helped us to provide a more complex view of the building and ask whether romanticizing the buildings is sentimental and counterproductive to progress.

Screen Shot 2017-05-08 at 8.32.14 pm

Bringing the editorial into the components of filmmaking

We made sure every element of the visual storytelling carried the intention that we had established for the video and the project over all.  For example, we chose very muted colors for the color grade which allowed for a kind of  cinematic realism which made it beautiful without making it unreal.     

For the introductory motion graphic we wanted something that would communicate the whole project idea in just a few moments. This was no easy task because there are so many different layers to the subject. Finally we had the idea of images flicking over the screen, from older images to more recent ones, in the style of an old film reel to show the theme of time and change and movement all in one.

We were also aware that people would be watching it on Facebook so we wanted something that would draw people in. We think it really helps establish the feel and theme of the video in a short space of time.

Editing the stories was all about trying to capture the layers of the building; we started with wider shots, establishing the buildings as architectural structures, and then we cut to smaller details to try and bring out those features that evoke place and finally we introduce the people inside.

One of our first references for the project was to shoot a medium shot of each interviewee looking directly into the camera within a room in their apartment. We liked the way it felt like a stills portrait abut one the person and the environment were one, like the space was continuous with their character. They also  create this space in the video: a moment of stillness to reflect on the people and how they are being affected by change.

Screen Shot 2017-05-18 at 9.22.46 PM


Đối với các nhà làm phim ở RICE, Trading Places là một trải nghiệm có hơi chút khác lạ. Chúng tôi đã thực hiện nhiều series phim tài liệu, như Young Saigon chẳng hạn. Với mỗi series, có vài điều mà chúng tôi luôn đặt lên hàng đầu, là tìm hiểu nhân vật, tìm một sự kết nối cá nhân với họ và tìm cách thể hiện nhân vật đó sao cho thật chân thực. Hãy xem qua Bao Bao The Skater.

Tuy nhiên, Trading Places lại là một series về ba chung cư cũ – những chung cư và vài chục người sống bên trong đó. Chúng tôi có một thử thách mới: Làm thế nào để tìm hiểu được những tòa chung cư này giống như đang tìm hiểu một con người, để từ đó có thể chia sẻ câu chuyện của chúng một cách chân thực nhất?

Nhờ việc hợp tác với Saigoneer, chúng tôi đã có cơ hội học cách tiếp cận của báo chí vào kể chuyện, cũng như phương pháp đào sâu để khám phá chủ đề hiệu quả. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ chia sẻ một vài bài học chúng tôi đã thu lượm được xuyên suốt quá trình.

Ban đầu, ý tưởng làm phim về những chung cư cũ được bắt nguồn từ niềm hứng thú của chúng tôi về những tòa nhà vốn tồn tại lâu năm như những chứng nhân lịch sử, sự căng thẳng hiện tại giữa những cư dân và doanh nghiệp bên trong chung cư và việc chúng trở thành những điểm đến yêu thích của người Việt trẻ. Và trong khi phát triển series này, chúng tôi đã nhận ra rằng bản thân những thước phim của mình sẽ có những ý nghĩa nhất định: những câu chuyện cá nhân sẽ được kể, lịch sử sẽ được hiện ra một lần nữa, và một nét sinh hoạt văn hóa có lẽ sắp biến mất sẽ được khắc họa. Những mục tiêu đó đã quyết định cách tiếp cận của chúng tôi.

Gõ cửa

Bước đầu tiên, tất nhiên, là tìm hiểu thật kỹ lưỡng về “nhân vật” – các chung cư cũ.

Cách dễ nhất để tìm hiểu về cuộc sống của một chung cư và nền văn hóa đang sống đang thở bên trong nó là đi hỏi những người đang sống tại đây. Thế là chúng tôi bắt đầu gõ cửa các căn hộ. Và quả thật là chúng tôi đã không bỏ lỡ một cánh cửa nào. Mọi người biết rằng nếu bỏ lỡ một ngôi nhà, rất có thể một điều gì đó đặc biệt sẽ bị bỏ qua. Chúng tôi đã quen với việc bị làm cho ngạc nhiên. Thông thường, cánh cửa ở cuối hành lang mà chúng tôi nghĩ sẽ không dẫn đến một điều gì đáng kể, hóa ra lại mở ra cả một lịch sử của nơi này và tạo ra nhiều hướng đi mới. Lúc mới bắt đầu mọi người đã rất lo vì không biết các cư dân sẽ phản ứng như thế nào, nhưng theo chân những người bạn ở Saigoneer, chúng tôi đã nhanh chóng làm quen được với công việc phỏng vấn này. Cho đến khi series gần hoàn thành, các nhà làm phim ở RICE đã thực sự trở thành những người phỏng vấn dày dạn, biết cách làm quen với những cư dân và tạo một sự kết nối với họ chỉ trong vòng một cuộc gặp gỡ ngắn ngủi.

Theo kế hoạch của chúng tôi, khi cư dân mở cửa, Nguyên sẽ bảo họ rằng Lilly là bạn nước ngoài của cô, đang quan tâm đến chung cư và muốn hỏi họ một vài câu hỏi. Đây là cách nhanh chóng và dễ dàng nhất để phá tan sự xa lạ ban đầu, làm họ cảm thấy thoải mái hơn về sự xuất hiện của một người khách nước ngoài, đồng thời giúp Nguyên dễ dàng bắt chuyện.


Làm quen

Lúc mới bắt đầu, điều quan trọng nhất là làm quen với mọi người ở đây. Và vì thế chúng tôi không đem theo máy quay và đoàn làm phim đông người, chỉ mang theo mình một mối tò mò đơn sơ. Chỉ đơn giản là hỏi những câu hỏi, chúng tôi chờ xem những cư dân ở đây sẽ dẫn mình đến đâu.

Bạn thường dễ dàng nhận ra “dấu hiệu” của những người sẵn sàng chia sẻ, đó là những người cởi mở và kể rất nhiều thứ. Nếu có ai đó đã chia sẻ câu chuyện của họ và nồng nhiệt với các nhà làm phim, chúng tôi sẽ mạnh dạn giới thiệu về dự án đang thực hiện và hỏi họ rằng có muốn gặp lại chúng tôi hay không.  

Chúng tôi nhận ra rằng có vài người mà việc gặp mặt họ đã mở ra cả một bầu trời hiểu biết về tòa chung cư. Đó là cô Hà – tổ trưởng tổ dân phố ở chung cư Tôn Thất Đạm, người giới thiệu cho chúng tôi vài gia đình ở đây. Hay là cô Thanh Hà – từng làm việc trong Ban quản trị chung cư  Nguyễn Huệ – người đã cho chúng tôi biết về tất cả những dân cư còn sinh sống ở đó. Hoặc cô Caroline ở Lý Tự Trọng, người có câu chuyện cá nhân gắn liền với tòa chung cư. Có một điểm chung ở họ – họ yêu quý chung cư cũ nơi họ sống, muốn chia sẻ và giữ gìn những câu chuyện.

Chúng tôi đã  trở lại mỗi tuần trong vòng vài tuần, đôi khi là nhiều lần viếng thăm, tiếp tục làm quen, tìm hiểu những cư dân và khám phá thêm những chương sau trong cuốn sách lịch sử về các tòa nhà.


Các nguồn tiếp cận khác

Song song với việc đến tận nơi tìm hiểu, chúng tôi còn đi qua tất cả những nguồn khác có thể tiếp cận được. Có rất nhiều bài báo nói về làn sóng kinh doanh ở các chung cư cũ này nhưng không có nhiều bài nói về lịch sử của chúng.

Vì thế, chúng tôi kết nối với nhà sử học Tim Doling, về sau đã trở thành một nguồn tư liệu vô giá, người đã cho chúng tôi biết rằng rất nhiều thông tin về các chung cư này chỉ là truyền miệng, không có căn cứ trên sách vở. Có nghĩa là rất nhiều câu chuyện xoay quanh những tòa chung cư đó đã được thêm một lớp màn bí ẩn mới. Và cũng tức là chúng tôi phải tìm đến những nguồn không chính thức như “Such a Lovely Little War” –  tác phẩm tự truyện bằng tranh của Marcelino Trương, khắc họa một tòa chung cư và cũng là ngôi nhà tuổi nhỏ của ông. Từ cuốn sách này, chúng tôi được biết rằng dãy sau của tòa nhà là nơi sống của những người giúp việc, đúng như một cư dân đã nghe được từ những “người già” ở chung cư.

Cách tiếp cận của báo chí

Chúng tôi có nhiệm vụ là phải chọn ra một góc nhìn riêng cho mỗi chung cư. Chúng tôi không muốn kể một câu chuyện giống nhau ba lần, vì thế RICE đã cố gắng chọn lọc những gì mình nghe được và quyết định điều gì là quan trọng nhất với mỗi chung cư. Saigoneer đã giúp đỡ chúng tôi tìm ra những góc nhìn cụ thể. Ví dụ, tại Tôn Thất Đạm, có một mối quan hệ rất “hiền hòa” giữa dân cư ở đây và những người chủ shop, chúng tôi nhận ra rằng có một gia đình ở đây là trung tâm của câu chuyện này. Vì thế tập phim đó tập trung chủ yếu vào những mối quan hệ. Trong khi đó, tòa nhà Nguyễn Huệ lại là một nơi ồn ào hơn. Gần như là một biểu tượng của Sài Gòn, tòa nhà đang cố để bắt kịp với nhip sống vội vã nơi trung tâm quận 1, và vấn đề này được chọn làm trung tâm của câu chuyện về chung cư Nguyễn Huệ.

Chúng tôi nhận ra góc nhìn mới mẻ này từ cô Thanh Hà, người đã nói rằng: “Bây giờ toàn những người hoài niệm về ngày xưa, bọn con sau này cũng lại phải ngày xưa, có nghĩa là xã hội không đi lên?” Điều này cho những người làm phim một cái nhìn đa tầng hơn về tòa nhà, và chúng tôi còn tự hỏi mình rằng liệu việc lãng mạn hóa sự cũ kỹ và quá khứ của các chung cư cũ có sướt mướt quá và có đang đi ngược lại sự phát triển chung hay không?

Screen Shot 2017-05-08 at 8.32.14 pm

Đem cách tiếp cận của báo chí vào việc làm phim

Chúng tôi muốn chắc chắn rằng từng hình ảnh, từng khung hình đều toát lên ý nghĩa và mục tiêu của tập phim cũng như cả dự án nói chung. Ví dụ, trong bước làm màu (color grade), chúng tôi chọn tông màu trầm cho toàn phim để thể hiện một kiểu hiện thực điện ảnh –  khiến khung hình trở nên đẹp hơn mà vẫn rất chân thực.

Đối với motion graphic ở phần mở đầu, chúng tôi muốn một thứ gì đó sẽ thể hiện được toàn bộ ý tưởng dự án chỉ trong vài khoảnh khắc. Đây không phải là một nhiệm vụ đơn giản bởi vì có quá nhiều tầng nội dung khác nhau trong chủ đề này. Cuối cùng chúng tôi đi đến một ý tưởng rằng sẽ sử dụng những bức ảnh lướt qua màn hình, từ những hình ảnh cũ đến những hình ảnh hiện tại – giống như một cuộn phim xưa – cùng một lúc thể hiện được thông điệp về thời gian, sự thay đổi, sự đi lên. Chúng tôi cũng nhận thức được rằng người xem sẽ tiếp cận từ Facebook, vì thế nên các tập phim cần thu hút được người xem qua kênh này. 10 giây motion graphic mở đầu sẽ rất hữu ích trong việc khiến người xem lập tức phải chú ý.  

Dựng phim hoàn toàn là về việc khắc họa những lát cắt khác nhau của một  tòa chung cư. Chúng tôi bắt đầu với những khung hình toàn cảnh, để những tòa nhà hiện ra như những công trình kiến trúc, và sau đó cắt tới những chi tiết nhỏ hơn để cố gắng thể hiện hết những đặc trưng của chung cư, và cuối cùng là giới thiệu dân cư bên trong.  

Trong một phim mà chúng tôi đã tham khảo khi bắt đầu dự án, người ta đã quay trung cảnh các nhân vật được phỏng vấn nhìn thẳng vào camera trong một không gian nhỏ của căn hộ của họ.  Chúng tôi thích cái “cảm giác” đó, giống như bức chân dung tĩnh của con người và cả không gian xung quanh – như hòa làm một lại với nhau – như không gian đó cũng là một nhân vật. Cách quay này tạo một khoảnh tĩnh miêu tả nhân vật và cách họ bị tác động bởi những sự thay đổi qua thời gian.

Screen Shot 2017-05-18 at 9.22.46 PM


Other Post